28 ekim 1818 de orel kentinde doğdu. babası soylu bir ailedendi, fakat yoksul düşmüşlerdi. aile 1827 de moskova ya göç ettiğinde turgenyev özel okullarda eğitim görüp, özel öğretmenlerden dersler aldı. henüz bir çocukken; almanca, ingilizce ve fransızca yı anadili gibi konuşmaya başladı. daha sonra moskova ve petersburg üniversitelerinde okudu. felsefe fakültesini iyi dereceyle bitirdi.
daha sonra almanya ya giden turgenyev berlin Üniversitesi ne girdi ve almanya da 4 yıl süreyle kaldı. tarih, klasik filoloji dallarında çalışmalar yaptı, yunanca ve latince öğrendi. yurduna dönüp ve petersburg Üniversitesi profesörlük sınavını kazandı. o dönemde alman felsefesi ülkede benimsenmediği ve kuşku ile bakıldığı için ders verme olanağına kavuşamadı. 1842 yılı turgenyev için dönüm noktasıdır. o sırada rus eleştirmen belinski ile tanıştı. belinski nin diyalogda olduğu insanlar toprak köleliğine karşı duran aydın kesimidi. ilk yazınsal denemeleri dışında ilk ciddi çalışmaları 1842 ye rastlar. seçtiği yol; puşkin in ortaya attığı ve gogol ün geliştirdiği gerçekçiliktir. onu üne kavuşturan ilk yapıtı "bir avcının notları" adını taşıyan dizidir, 1880 baskısında bu kitap 25 öykü içerir. Öykülerin konuları; toprak ağası ve köylünün yaşayışı, içinde bulunduğu koşullardır.
1852 yılında gogol ün ölümü üzerine turgenyev bir yazısını kaleme alır, sansürün yasakladığı bu yazı moskova dergilerinde çıkınca, tutuklanır ve bir ay hapiste yatar. bundan sonraki bir yıl boyunca da polis gözetiminde yaşar. 1855 yılından sonra büyük romanlarını yayımlamaya başlar. bu romanlarda tıpkı annesi gibi; kültürlü çiftlik sahiplerini canlandırır ve tümünde evrimci-liberal bir dünya görüşünü vardır. 1862 yılından sonra yayımladığı her romanında ise eleştirmenlerin saldırılarına maruz kalır. turgenyev iki yıl kadar süren bir hastalıktan sonra, 3 eylül 1883 te fransa da paris yakınlarındaki bougival kasabasında ölür. cenaze töreni aynı yılın 9 ekim inde petersburg ta yapılır.
edebiyat dünyasına damgasını vuran ve nihilizm in temel taşı varsayılan romanı babalar ve oğullar ın konusu 1859 da geçer. epilogu ise toprak köleliğinin kaldırılmasından (1861) sonraki dönemi anlatır. bu dönemde rus yaşayışının en önemli sorunu olan; serflik ilişkilerinin insana aykırılığını, feodal-aristokrat rusya nın yıkılışını, yeni burjuva-demokratik güçlerin yükselişini gerçekçi biçimde yansıtır. babalar ve oğullar da reformist akımla, radikal akımın çatışmasından oluşan nihilizmi vurgular. bu roman için dostoyevski gibi bir aydın edebiyatçının bile; romanın kahramanı nihilist barazov için "uydurma bir kişi" demesi bile romanlarının farklılığını kanıtlar.